Tâm sự buồn vui của cây rau muống

Văn Thi Sĩ Tạ Thạc

Bút hiệu: Tạ Thạc hay An Thạch

Tên thật là Tạ Xuân Thạc
Hiện cư ngụ tại Houston, Texas USA

Sáng tác nhiều thể loại:

Văn, Thơ, biên khảo tại hải ngoại

Bài được đăng trong nhiều báo chí,

đặc san, tạp san tại Hoa Kỳ

Sáng lập viên thi văn đàn Đồng Tâm,

ấn hành tuyển tập văn chương định kỳ

nối kết giữa các thân hữu thành viên trong nhóm.

Tâm sự buồn vui của cây rau muống

Tạ Thạc

Tôi xin tự giới thiệu tôi là “thân cây rau muống” theo nghiên cứu của Đai học Florida tôi có tên khoa học là “ipomoea aquatia” .

Tổ tiên nhà nhà rau muống của tôi: Đã sống từ thế kỷ 11 trước Công nguyên nhưng mãi đến khoảng thời nhà Hán tức là thế kỷ thứ 3 người ta mới trọng dụng tôi dùng như thế là một món ăn bổ dưỡng. đó là gốc tích của tôi.

Nếu vị đã đọc truyện tàu nhiều thì chắc hẳn biết sự tích vua Trụ, nghe lời xúi giục của Đắc Kỷ xin tể tướng Tỷ Can trái tim để chữa bệnh ho gà. Vua vì mê muội si tình nên đã sai nịnh thần móc trái tim của Tỷ Can ra chữa bệnh cho Đắc Kỷ. Tuy mất trái tim nhưng Tỷ Can đã được thần nhân căn dặn dù có mất trái tim đi chăng nữa vẫn có thể sống đi về đến nhà nếu đừng mở miệng nói lời nào.

Khi về giữa đường Tỷ Can đã quên lời dặn của thần nhân nên khi ông gặp yêu quái giả là người hàng rau rao lên mời mọc:

Ai mua rau “ vô tâm” không, mại vô, mua đi kẻo hết…

Tỷ Can thắc hỏi:

Này anh bán rau kia, rau vô tâm là thứ rau gì vậy?

Là thứ rau không có ruột, tức là rau muống rỗng ruột mà ông không biết sao?

Yêu quái thấy ông mắc lừa cười khoái chí, vì khi ông vừa hỏi người bán rau xong đã ngã lăn ra mà chết. Như thế là yêu tinh yêu quái đã lợi dụng tôi, bảo là "vô tâm" để làm điều ác, nhưng rau muống tôi tuy rỗng ruột nhưng rất hiền chứ chẳng vô tâm chút nào. Truyện này sẩy ra cuối đời nhà Thương mà Trụ Vương là vị vua cuối cùng, khoảng thế kỷ XI trước Công nguyên tức là cách nay trên ba ngàn (3,000) năm. Vậy là gia phả họ nhà rau muống tôi kể cũng khá dài có phải không quý vị.

Theo nghiên cứu của đại học Florida thì cây rau muống tôi xuất xứ từ Ấn Độ và Trung Quốc nhưng sau đó người ta đem tôi xuống trồng nhiều nơi ở Đông Nam Á, rồi tôi được di tản đi khắp nơi trên các đảo Thái Bình Dương, Phi châu và Nam Mỹ. Các nhà phân tích cho rằng ngoài việc dùng rau muống làm thực phẩm rất thông dụng ra, thân rau muống còn chứa nhiều chất sắt nên rau muống tôi còn được nâng cấp thành một dược thảo vì thế mà dân từ Đông Nam Á tìm cách đem tôi đến định cư tại nhiều khu đất mới.

Hồi Tây thuộc địa chiếm Việt nam, Pháp đã đặt tên cho rau muống tôi cái tên lạ hoắc “liseron d’eau” vì họ thấy hoa của tôi giống như hoa bìm bịp (liseron). Tôi rất xa lạ với người Mỹ (trừ những nhà thực vật học) chỉ biết tới tôi mấy chục năm nay thôi. Trong ngôn ngữ tiếng Anh họ gọi tôi rất nhiều tên, họ căn cứ vào vài đặc điểm theo quan sát riêng của họ mà đặt tên cho tôi, mà phổ thong nhất là tôi mang tên “water spinach” rồi “tropical spinach”, “swamp cabbage”, “swamp morning glory”, “water convolvulus”.... Spinach là loại rau xanh được dân chúng Âu Châu dùng quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày từ thế kỷ 12, và giống như rau muống có thể ăn sống hay nấu chín. Ngược lại thì có người Việt Nam dịch “spinach” là rau rền Mỹ.

Không biết thân phận rau muống tôi được đưa vào Hoa kỳ bao giờ và bằng cách nào, nhưng những người nghiên cứu tò mò về tôi từ đại học Florida cho biết, tôi đã được trồng trên các kinh rạch đầm lầy ở tiểu bang Florida, dầu cho Bộ nông Nghiệp của tiểu bang này đã xếp tôi vào loại cỏ dại độc hại cần phải tiêu diệt (noxious weed), một loại thảo mộc cấm trồng trọt. Thương Viện đồng thuận với Hạ Viện của chính phủ Liên Bang ra đạo luật về các loại cỏ dại cần kiểm soát và tận diệt cỏ dại độc hại. Bộ Canh Nông Hoa Kỳ (USDA) nghiêm cấm việc đưa rau muống tôi di chuyển từ tiểu bang này qua tiểu bang khác. Thế mà sau biến cố 1975 phong trào di tản lánh nạn Cộng sản Việt nam nhiều người được qua Mỹ định cư nhất là hai tiểu bang Florida và Louisiana họ vừa đặt chân đến đây nhìn thấy tôi là họ mừng vui khôn tả, họ reo lên và bàn tán với nhau:

Rau muống đây rồi bà con ơi, chúng ta sẽ có rau muống ăn cho đõ nhớ quê hương!

Một người khác nói:

Năm 54 từ Bắc tôi di cư tôi đã đem theo giống rau muống vào trong miền Nam để trồng!

Người khác chêm vào:

Năm 75 di tản qua Mỹ cũng lại có rau muống sẵn để ăn, thích quá, tuy giống này mọc hoang!

Tôi nghe những người di tản từ Việt Nam qua bàn tán xôn xao về tôi thì vừa mừng vừa lo. Mừng vì từ nay sẽ có người chiếu cố đến tôi, tụi Mỹ nó bỏ bê tôi sống lẻ loi ở các nơi đồng xình nước đọng, quanh năm không hề đoái hoài, có chăng thì chỉ tìm cách trừ khử tôi mà thôi. Nhưng lại lo vì người Việt vừa tới định cư không hiểu rõ luật (Liên Bang Mỹ đã xếp tôi vào hạng cỏ dại cần phải tiêu diệt) lại cứ tưởng tôi ngon lành hiên ngang sống trên xứ Mỹ này mà đem tôi vun trồng khắp nơi, nếu tôi phát triển nhiều thành bè mảng, chính quyền Mỹ mà biết được thì dòng họ nhà rau muống tôi sẽ bị tận diệt…

Đã nhiều năm họ nhà rau muống tôi sống một cách hoang dại, nay được bàn tay người Việt nam tới đem tôi ra khỏi nơi tối tăm, đem trồng ờ sau vườn hay ngay ở trước cửa nhà, (có người dùng nước của công ty cung cấp nước sạch dùng cho thành phố để tưới cho tôi) mà điển hình là khu tạm cư Allen Parkway – towntown Houston dành cho người tỵ nạn lúc ban đầu (khoảng trên dưới 300 căn Appartments) được cung cấp nước miễn phí đã dùng vòi nước lớn nhỏ đủ cỡ tưới mát cho chúng tôi suốt ngày đêm từ vườn trước ra vườn sau, tôi thì mát nhưng thành phố thì đau bởi vì ngân sách thành phố phải chi trả cho công ty cấp nước. Thành phố can thiệp không cho họ tưới cho tôi nữa, tôi chết khát hoặc trở nên ốm o còm cõi.

Rau muống mọc dại ở Mỹ đã được bàn tay của người Việt tỵ nạn vun trồng công phu và tốt như thế đấy, nhưng họ chê tôi không ngon nên về sau này khi Mỹ Việt giao thương bình thường rồi có người về thăm quê hương họ đưa hạt giống của họ hàng rau muống từ quê hương Việt Nam của họ qua cùng với những giống rau khác dù không được phép, làm như thể là Người Việt Tỵ Nạn về “Mang Theo Quê Hương Việt Nam Qua Mỹ Luôn Vậy!”

Chính phủ Mỹ đối với “Người Việt Mang Theo Quê Hương”. Việc trồng rau muống đã phát triển khá mạnh, nhưng mối lo ngại của cả họ hàng rau muống chúng tôi đã thành sự thật khi những nhà trồng rau muống thừa thắng xông lên, họ đem tôi đi trồng khắp nơi, chỗ nào tôi mọc được, sống được là họ trồng, tới một lúc tôi mọc tràn lan khắp nơi, khắp chốn khiến chính quyền địa phương không làm ngơ được vì thấy giòng họ nhà tôi mọc mạnh quá, mọc chằng chịt làm tắc nghẽn những hệ thống thoát nước, tạo nên các khoảng nước tù hãm thuận tiên cho các loài muỗi sinh xôi nảy nở, trong đó có loài muỗi mang vi khuẩn West Nile nguy hiểm chết người. Thế là giòng họ nhà tôi lại bị tiêu diệt mất một thời gian khiến các nhà trồng rau muống phải kêu than ai oán với chính quyền địa phương bằng các kiến nghị và họp hành, làm thế nào cho tôi có thể sống được mà không làm hại môi sinh, sau một thời gian thảo luận dân trồng rau và chính quyền đã thoả thuận cho tôi được sống với điều kiện không được mọc tràn lan khắp nơi các chỗ. Vì sức tôi thì rất cường tráng, cũng theo đại học Florida thì thân tôi có thể dài đến 70 feet, tôi mọc rất nhanh 4 inches mỗi ngày, chúng tôi lại có tình đoàn kết keo sơn kết thành bè mảng , họ bảo chúng tôi rằng đã cản trở đường nước chảy thì chớ lại còn “cả vú lấp miệng em” lấn át các thảo mộc bản địa làm biến đổi hệ sinh thái thiên nhiên. Thực tế thì sự kết tội đó cũng không oan cho họ hàng nhà rau muống chúng tôi mấy.

Thế là từ năm 1980 họ hàng nhà chúng tôi từ tiểu bang Florida đến tiểu bang Lousiana bị phá huỷ dọn dẹp hết, có nơi họ còn tàn ác dùng thuốc diệt cỏ dại để tàn sát chúng tôi nữa mới ác ôn chứ, nhà trồng trọt rau muống cũng khốn đốn vì bị cấm trồng cũng như cấm bán rau muống ngoài chợ.

Tuy vậy cộng đồng người Việt vẫn có rau muống để ăn mới thật tài tình! Họ đem chúng tôi trồng chỗ chính quyền quy định làm chúng tôi mừng quá, nhưng khổ một nỗi là họ hàng nhà rau muống chúng tôi phải sống chật vật khó khăn như phải trồng trong chậu hay vườn sau nhà chỗ khô cằn không nước mát, mỗi ngày người ta thương hại tưới cho tôi chút nước, thân tôi sẽ khô cằn chứ không mơn mởn xuân thì con gái 18 như ngày sống ở dưới nước.

Người Việt lưu vong tỵ nan Cộng Sản đã 30 năm đã mang theo quê hương cũng đưa các giống rau cỏ gốc VN đến định cư tại Mỹ mà không cần theo thủ tục nhập cảnh và di trú gì cả đã góp phần phong phú đa dạng rau cỏ cho đất nước này, cũng như họ nhà rau muống tôi vào Mỹ sinh sống bất hợp pháp vì trái với quy định của Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ, nhưng thực tế thì mỗi nhóm di dân đều làm như vậy.

Như đã nói ở trên người Việt tỵ nạn định cư tại Mỹ đã theo dòng giống của tôi: cây rau muống chính gốc VN mà còn đem theo cả những bạn bè than quen của tôi như húng nhũi, húng cây, tía tô, kinh giới và các loại rau như mùng tơi, rau đay, rau dền v.v. đều đã có mặt trên khắp nước Hoa Kỳ này rồi, họ mang theo chúng tôi không phải là chỉ vì nhu cầu ăn uống mà còn vì tình hoài hương.

Vì thấy họ thiết tha với quê hương như vậy nên chính quyền các tiểu bang đặc biệt California tiểu bang có khí hậu ấm áp lại có đông người Việt cư ngụ và lập nghiệp tại đây nên chính quyền cho phép các nhà trồng rau muống được tự do trồng tỉa, nên những nhà làm vườn chuyên nghiệp họ đã làm mái che để chúng tôi có thể tự do lớn mạnh phát triển bề ngang cũng như bề dọc nên thương vụ của họ phát triển cả về mùa đông dù ở đây cũng có những ngày thời tiết giá lạnh.

Đối với các tiểu bang khác thì chỉ một số ít người trồng chúng tôi theo cách quy mô doanh trại, còn đa phần là trồng trong khu vườn nhà. Quý vị thử tìm đọc lại loạt bài nhận định đăng trên tờ Atlanta Journal Constitution năm 1996 đã viết về nhóm người Việt ở một làng tên gọi là Versailles, New Orleans của ký giả John Blake thì rõ, ông nhận định rằng Khu vườn nhỏ trong nhà rất quan trọng đối với những người lớn tuổi về mặt tâm lý và là một đóng góp của họ vào kinh tế gia đình, tại đây nhiều sản phẩm cây nhà lá vườn phát triển, ông ký giả này còn nhấn mạnh cách đặc biệt về họ hàng rau muống chúng tôi vì là nguồn cung cấp rau quan trọng nhất, có thể đem ra chợ nhỏ hoặc bày bán ngay lối cổng nhà thờ vào sáng Chúa Nhật, nhiều người đi dự lễ qua lại thì rau muống bán đắt hơn tôm tươi. Ngoài ra họ còn cung cấp bỏ mối chúng tôi cho các tiệm ăn ở thành phố New Orleans

Cây rau muống chúng tôi ở Hoa kỳ có thời kỳ mọc ngầm không ai để ý tới có lúc thì phát triển quá mức trên các nhánh sông ngòi ngóc ngách, rồi bị tiêu diệt vì bít đường giao thông nước chảy, họ hàng chúng tôi lại cố gắng vươn lên để sống còn, đời sống thật thăng trần khôn tả, cuối cùng thật là vận hên cho chúng tôi khi có hàng trăm ngàn dân tỵ nạn VN tới định cư thì lúc đó rau muống chúng tôi được trở lại hội nhập vào hàng rau quả ở Mỹ cũng là nhờ nhóm chuyên viên của viện đại học Massachusettes đã có công đầu trong công việc đưa rau muống chúng tôi vào cung cách cho phép trồng trọt và bán ra thị trường sau khi các chuyên viên này đã thảo luận và hơp tác với nhà hữu trách Liên Bang.

Có hai lý do chính mà tiểu bang Massachsettes trong số các tiểu bang đầu tiên công nhận rau muống chúng tôi:

- Thứ nhất là vì tiểu bang này đứng hàng thứ 6 trên toàn quốc về dân Việt 36,685 người (US Census 2000).

- Sau đó thứ hai là điều kiện thiên nhiên của Massachusettes rau muống chúng tôi không bị xếp vào loại cây cỏ có tác hại.

Ở tiểu bang này khí hậu thật là thích hợp cho rau muống chúng tôi sinh sống nếu ở độ 75 đến 85 độ F, đến mùa đông khi mà nhiệt độ xuống dưới 50 độ F thì cả họ nhà tôi sẽ về với tổ tiên, do đó họ cho rằng chúng tôi không thể phát triển quanh năm khiến làm nghẹt các đường thoát nước ( vì chỉ còn những mầm mống chờ mùa xuân sẽ mọc lại). Ngược lại chúng tôi có thể phát triển quanh năm ở Florida và Lousiana.

Cũng phải nói thêm là người trồng rau muống còn một số trở ngại là trên toàn nước Mỹ còn một số tiểu bang chưa chấp nhận loại rau muống chúng tôi nên các nhà sản xuất thuốc trừ sâu chuyên trị bệnh diệt sâu cho rau muống, bởi thế nên họ tạm sử dụng thuốc trừ sâu của các loại rau khác, đó cũng là lý do làm một số các địa phương dè dặt không cho phép rau muống chúng tôi được chính thức bán trên thị trường.

Người tỵ nạn VN chuộng rau muống chúng tôi nên tin chắc trong tương lai rau muống chúng tôi sẽ là một loại rau thông dụng tại Hoa Kỳ, vì đó cũng là một trong những nét đặc thù của bữa ăn của người Việt Nam mà món đơn giản nhất cũng như cầu kỳ dưới đây xin trình bày để quý vị tuỳ nghi:

1.- Rau muống luộc chấm nước mắm tỏi ớt:

Vì luộc rau muống khá đơn giản, ai cũng biết làm nên không ghi ra đây. Tuy nhiên bí quyết khi luộc rau muống cho có màu xanh tươi, ta thêm vào nước luộc tí muối. Muối khoáng theo phản ứng hóa học sẽ

Rau muống luộc có thể ăn kèm với cá chiên hay cá kho đều ngon.

2.- Rau muống xào tỏi:

Có địa phương khi xào rau muống người ta cho vào tí mắm tôm hay mắm ruốc, hoặc có nơi cho tí chao vào cho có vị thành một món ăn đặc sắc tùy mùi vị mà chúng ta thích hợp. Vì tính cách đơn giản, nên không ghi cách làm ra đây.

3.- Rau muống trộn khế chua:

(Thực đơn cho 4 người ăn, món này ăn không chán vì có vị ngọt và chua của khế, rất phù hợp với những ngày nóng nực)

Nguyên liệu:

200 g tôm sú

2 trái khế chua

2 quả trứng gà luộc

1 bó rau muống

Gia vị gồm: hành tỏi băm nhỏ, nước mắm, muối, dầu ăn, giấm.

Thực hiện:

Rau muống bỏ lá, chẻ nhỏ rồi ngâm nước có pha chanh để không bị thâm đen

Khế chua cắt nhỏ

Luộc 2 trứng gà, cắt khoanh