Từ Dặm Đường Thứ Bảy

Nhìn lại Các Cụm Hoa Tình Yêu

Tống Diên – Sacramento

Kể từ 1995 đến nay, Hội Thơ Tài Tử Việt Nam Hải Ngoại (HTTTVNHN) mỗi năm đều có cho ra mắt độc giả một thi tập Cụm Hoa Tình Yêu (CHTY) với sự góp mặt của nhiều tác giả. Tập CHTY mới nhất ấn hành vào tháng 5 năm 2002 là tập thứ bảy (VII-2001) dầy 631 trang tập hợp 391 bài thơ của 147 tác giả hiện đang sinh sống và làm văn nghệ ở nhiều nước khác nhau trên thế giới. Không phải một sớm một chiều mà HTTTVNHN tạo được thành quả nầy đâu. Bảy dặm đường đi, bảy tám năm trời cảm xúc và lao tâm, lao lực chớ không phải ít !

Đặt kế cận nhau các CHTY từ tập I đến tập VII, người đọc sẽ dễ dàng nhận ra một sự thay đổi tiệm tiến trong hình thức. Các thi tập nói trên cứ dầy lên mãi (chứng tỏ số người tham gia mỗi lúc một đông), tranh vẽ ngoài bìa và mô thức trình bày bên trong cứ mỗi tập một đẹp đẻ và sắc sảo thêm mà vẫn giữ được nét trang nhã rất cần thiết cho một thi phẩm. Thành viên HTTTVNHN có lý do chính đáng để hân hoan và hãnh diện về những bước cải tiến nầy,

Như vậy, sau bảy năm cố gắng liên tục, ông hội trưởng HTTTVNHN Như Hoa Lê Quang Sinh đã đưa CHTY lên tới định mức cao về hình thức và số lượng. Nhưng về chất lượng, CHTY có đáp ứng sự mong đợi của độc giả không? Tôi đã tự đặt câu hỏi nầy và ban đầu định giải đáp bằng những nhận xét của chính mình. Nhưng bỗ̉ng nhiên tôi cảm thấy ngần ngại. Ý kiến của một độc giả như tôi liệu có phần nào phản ảnh ý kiến của đông đảo độc giả khác không? Thế nên tôi đã thử làm một cuộc trắc nghiệm bằng cách thăm dò dư luận của một số thân hữu. Tôi nhờ họ lập danh sách những bài thơ họ ưa thích trong tập CHTY VII. Kết quả, không chọn lựa của ai giống của ai cả. Sự khác biệt giữa các danh sách được thấy rất rõ rệt. Từ đó tôi suy diễn rằng lượng định giá trị của một thi phẩm là một công việc nặng tính chủ quan. Không có chi đáng ngạc nhiên nếu ta thấy hiện diện bên cạnh một người đang xuýt xoa ca tụng thi phẩm nầy có một người khác đang cười mũi chế nhạo nó. CHTY VII cũng như các CHTY khác không thoát khỏi tình trạng chung nầy. Chính vì thế mà tôi tự thấy mình có nhiều tự do hơn để tản mạn suy nghĩ về các tập thi phẩm nói trên. Thật vậy, đã bảo “hay”, “dở” là một ý niệm thay đổi theo từng cá nhân một thì tại sao lại phải ràng buộc cứng nhắc vào ý niệm đó để nhận định về một tuyển tập thơ?

Đối với tập CHTY VII, tôi đã tình cờ vượt bỏ được các phạm trù thông thường qua đó người ta nhìn thơ. Tôi có chọn được 29 bài trong tập CHTY VII mà tôi đánh giá là hay. Nhưng điều lạ lùng là những bài còn lại, nghĩa là những bài mà chủ quan của tôi cho là kém hơn những bài tôi đã chọn lại cũng cứ ám ảnh tôi hoài. Thật là khó giải thích. Đã không hay thì quan tâm tới làm gì cho nhọc lòng mệt xác ! Nhưng nào tôi có muốn thế đâu. Tự nhiên không biết cái gì cứ thôi thúc tôi đi tìm một bí mật nào đó nằm ẩn sâu trong những bài thơ mà tôi định dẹp qua một bên. Thế rồi một hôm tình cờ tôi xem lại các bài thơ như vậy trong tập CHTY VII. Nội dung bài thơ gợi lại hình ảnh một người xưa của tác giả đã quá vãng cách đây lâu lắm trong một trường hợp đau thương tức tưởi. Theo thói quen, tôi lật ngược trở về trang tiểu sử tác giả. Tôi lơ lửng đọc trang nầy một cách hết sức chiếu lệ và không hề chờ đợi một khám phá mới mẻ nào cả. Thế rồi ở một nơi, một dòng, một câu, một chữ nào đó bỗng nhiên tôi nghe như mình vừa bấm lên một phím đàn, vừa buông ra một nốt nhạc, vừa khơi động dậy một hình ảnh xa xưa. Tôi đã nhìn thấy tác giả trong bài thơ và nhìn thấy bài thơ hòa lẫn vào tác giả. Cái bí mật mà tôi tìm kiếm mãi và tưởng chừng như chung thân vẫn không gặp hóa ra chính là tâm tình của tác giả. Bài thơ mà trước đây tôi thấy xoàng xĩnh và xa lạ giờ trở nên đậm đà và thân thương. Phải mà, văn, thơ, nhạc, họa v.v...tất cả các bộ môn văn nghệ tựu trung cũng chỉ là những phương tiện giúp tác giả phô diễn tâm tình của mình để qua đó độc giả tìm lại tâm tình của họ. Thơ khác văn ở chỗ nó đòi hỏi âm điệu nhịp nhàng, nhưng cốt lõi của nó vẫn là lòng người. Bao nhiêu bài thơ, bấy nhiêu tấm lòng, bấy nhiêu tâm sự. Hơi thơ có thể không phù hợp với cảm quan của ta, nhưng tâm tình người thơ bao giờ cũng để lại nơi ta một chút xót xa tê tái. Đó là lý do tại sao có rất nhiều bài thơ không gây xúc cảm sâu đậm nơi ta nhưng ta vẫn thích nó. Trong nó ta nhìn thấy tác giả, qua tác giả ta nhìn thấy ta, cái ta trăm năm yêu dấu !

Thật là bất ngờ, mấy câu thơ, đôi dòng tiểu sử, thế là cái nhìn của tôi đi lạc vào nơi chốn tôi không chờ đợi. Xem thơ mà tôi thấy văn, tác giả được tôi nhìn ra thành nhân vật của truyện, thi phẩm chuyển hóa thành tiểu thuyết. Khi thành lập HTTTVNHN, ông Như Hoa Lê Quang Sinh chắc cũng không ngờ rằng ông sẽ tuần tự xây dựng nên một bộ trường thiên tiểu thuyết. Các tác giả trong CHTY đúng là những nhân vật trong bộ trường thiên tiểu thuyết bằng thơ nầy. Độc giả, ngoài cương vị của người thưởng lãm thơ, còn giữ thêm một phần nào đó cái chức năng của người viết tiểu thuyết ! Thật vậy nếu tác giả thơ là những nhân vật tiểu thuyết với tâm tình khác nhau thì độc giả lại chính là người có thể kết hợp các mẫu nhân vật, các mảnh tâm tình đó lại, dĩ nhiên là kết hợp theo cung cách, kỷ thuật, hứng khởi của riêng mình. Như thế là viết tiểu thuyết rồi chứ còn gì nữa !

Tới đây tôi bỗng nhớ lại bộ trường thiên tiểu thuyết “Xóm Cầu Mới” mà Nhất Linh đang viết dở dang thì qua đời. Theo lời giới thiệu của tác giả thì Cầu Mới là một cây cầu bị bom Đồng Minh phá hủy hồi Đệ Nhị Thế Chiến và được bắc lại tại một địa điểm cách chỗ cũ vài trăm thuớc. Ở đầu cầu một khu nhà đã hình thành, đó là Xóm Cầu Mới mà Nhất Linh chọn một số cư dân để xây dựng thành những nhân vật điển hình cho bộ tiểu thuyết. Xóm Cầu Mới là một loại trường thiên tiểu thuyết chu kỳ (roman à cycles) gồm nhiều tập có thể đọc riêng rẻ nhau không theo thứ tự nào cả. Các tập có chung nhau một số nhân vật vốn dĩ là cư dân của Xóm Cầu Mới. Thật là đúng y như các tập CHTY. Chỉ khác một chút là cây cầu trong CHTY không bắc qua sông mà bắc qua Thái Bình Dương, qua Đại Tây Dương, bởi lẽ các nhân vật của CHTY sinh sống rải rác trong một cái Xóm Cầu Mới vĩ đại bao trùm nhiều lục địa Âu - Á - Mỹ.

Tôi còn nhận ra một điểm tương đồng khác giữa Xóm Cầu Mới và CHTY. Những nhân vật như cô Mùi, ông Năm Bụng, nhà Cách Mạng, v.v... của Xóm Cầu Mới có trình độ khác hẳn nhau nhưng vẫn có thể sống gần nhau thoải mái. Tương tự như vậy, những nhân vật trong CHTY danh vọng không đều nhau, có người nổi tiếng gần như là thi nhân chuyên nghiệp, có người chưa ai biết tới tên tuổi, nhưng tất cả đều vui vẻ hội ngộ với nhau ở một nơi chốn tràn đầy tình yêu và vắng bóng hận thù.

Nhận xét cuối cùng của tôi là các tác giả, đồng thời là nhân vật của CHTY không hề để lộ một mặc cảm yếu kém nào cả. Không ai kiêu căng, tự phụ, cũng không ai tự ti, rụt rè. Một số độc giả hoặc bình luận gia lượng định rằng đây là một sự trùng hợp tình cờ. Nhưng cho dù đó là chuyện tình cờ đi nữa thì, vào thời gian CHTY VII ra mắt bạn độc, ông hội trưởng Như Hoa Lê Quang Sinh cũng đã biến nó thành một nguyên tắc ngầm, một tinh thần chung cho tất cả các tập CHTY. Trong bài giới thiệu thi phẩm của một tác giả trong CHTY, ông Như Hoa Lê Quang Sinh có kể lại một câu chuyện ngụ ngôn Do Thái như sau.

Một người tên Akiba, khi sắp lìa trần, có than thở với giáo sĩ Do Thái: “Tôi thất vọng vì không sống được như ông Môi-Sen, chắc Chúa sẽ trừng phạt tôi, tôi sợ lắm”. Giáo sĩ ghé tai Akiba nhẹ nhàng nói: “Chúa không buồn vì Akiba không là Môi-Sen, nhưng chúa không vui vì Akiba không phải là Akiba”. Trên thực tế, đây có lẽ là cơ sở lý thuyết chưa công bố của HTTTVNHN.

Ông Như Hoa Lê Quang Sinh không muốn thấy thành viên của Hội khổ sở vì chưa là thi hào, chưa là thi bá. Ông muốn họ vui sướng hãnh diện vì tự biết mình là ai, tự thấy mình còn là mình. Đến dặm đường thứ bảy, người xây dựng nên bộ trường thiên tiểu thuyết CHTY mới chịu nói ra điều mà có lẽ ông vẫn ấp ủ trong lòng ngay từ khi mới thành lập HTTTVNHN. Biết người biết ta, nhưng vẫn làm cái ta khiêm nhường mà thân thương, mà trọn vẹn chớ không làm cái người vĩ đại mà xa lạ, mà thiếu sót. Tự tin, tự trọng mà không tự phụ, đó là mẫu số chung của các tác giả đông thời là nhân vật của bộ trường thiên tiểu thuyết nhiều tập CHTY. Những đức tính trên đây giúp họ dần dà thu phục được cảm tình của những độc giả khó tính nhất.

Đang nhìn các CHTY và suy nghĩ mông lung thì bỗng nhiên tôi bắt gặp một số thân hữu cũng đang làm việc đó. Những thân hữu nầy đa số là văn nhân thi sĩ không tự cho mình là chuyên nghiệp mà cũng không tự nhận là tài tử. Họ đứng trên cao nhìn các CHTY rồi cười to ha hả hoặc mỉm cười nhè nhẹ. Họ làm tôi nhớ lại một chuyện đã xảy ra rất thường cho bản thân tôi : có những bài ca, câu hái tôi ghét cay ghét đắng, thế mà nghe chung quanh mình có nhiều người ca quá, tôi cũng quen miệng nghêu ngao ca theo ! CHTY là một hiện tượng văn nghệ. Dù tôi và các thân hữu của tôi có muốn hay không thì nó cũng đã hình thành và sẽ tồn tại. Tôi nhìn thấy văn trong thơ của CHTY. Một số bạn hữu của tôi trước đây không thèm nhìn CHTY, nhưng rồi họ đã phải nhìn, ban đầu họ không thấy chi cả, nhưng rồi họ sẽ thấy và thấy khác tôi, tôi tin như vậy. Đó chính là một hiện tượng văn nghệ hết sức vui vẻ, hết sức đáng mừng mà tôi đang chờ đợi./.

Tống Diên – Sacramento

Thi Phẩm Tình Chàng Ý Thiếp

Thơ Minh Hồ Đào

Thơ Minh Hồ

Mục Lục